Skip to content

Caparrosoko Odieta Haraneko makrogranjaren Ingurumen Baimen Bateratuaren aldaketari egindako alegazioen laburpena

Valle de Odieta SCL enpresak esnetarako behi-aziendaren industria-ustiapen handia du
Caparrosoko udalerrian. Ustiategi honek 3.500 behi inguru mantentzeko baimena izan du,
duela gutxi Nafarroako Gobernuak baimena 7.200era arte luzatu duen arte. Era berean,
Hibridación Termosolar Navarra SL enpresak, aurrekoaren filialak, makrogranjak sortutako
hondakin organikoen (minden) biodigestioa egiten du, beste enpresa batzuetatik eta hiri-
hondakinen mankomunitateetatik datozen beste hondakin batzuekin batera. Prozesu
honetan biogasa sortzen da, elektrizitatea sortzeko erabiltzen duen erregaia, eta hondakin
likido kopuru handia.

Enpresa horiek orain arte hondakinak kudeatzeko erabiltzen duten prozesuak nekazaritza-
eremu ugari behar ditu, ongarri kontzentrazio handiko likido hori barreiatzeko, batez ere
nitrogenotik eratorritakoak. Orain arte sortutako mota horretako hondakinen kopurua hain
da handia, non lurzoruetako, akuiferoetako eta ur-ibilguetako arazo larriak larriagotzen
laguntzen duten, nitrato-maila handiengatik, enpresa horien aurka irekitako salaketa eta
zehapen-espediente ugariek egiaztatzen duten bezala.
Gaur egun, enpresek Nafarroako Gobernuari prozesu horietan aldaketa garrantzitsu bat
baimentzeko eskatu diote. Aldaketa horren bidez, enpresek diotenez, digestato izeneko
azken hondakina, arazte-prozesu baten bidez, ur kutxatu hori lan-eremuak ureztatzeko
adinako kalitateko ura bihurtuko litzateke.

Makrogranjen aurkako Nafarroako Plataformatik uste dugu aldaketa prozesu hori, araztegi
bat eraikitzearena hain zuzen, ez dela irtenbidea. Alde batetik, proiektuaren
deskribapenean ez delako behar besteko bermerik ematen benetan funtziona dezan eta
tratatu beharreko digestato kantitate izugarria ureztatzeko kalitatezko ur bihurtzeko
gaitasuna izan dezan. Eta, bestetik, ez dagoelako berme nahikorik frogatzeko proiektu
honek lehen ikusitako ingurumen-inpaktuak saihestuko dituela, ezta jarduerari lotutako
beste inpaktu batzuk ere. Hemen gauden kolektibook uste dugu enpresa honek sortzen
dituen ingurumen-, gizarte- eta ekonomia-arazoei irtenbide bakarra abere-zama murriztea
dela, eredua aldatuz.

Makrogranjen aurkako Nafarroako Plataforma osatzen dugun taldeek aurkeztu ditugun
alegazioek proiektu hau eta harekin lotutako beste gai batzuk aztertzen dituzte, jarraian
alegazioen laburpen honetan azalduko dugun bezala.

Entitateen kideak Nafarroako Gobernuaren Ingurumen Departamentuaren aurrean
  1. Biodigestio-plantaren ahalmena eta sortzen duen hondakina arazteko erantsi nahiden prozesurako ahalmena. Edateko uraren erabilera. Biodigestiorako azpiegituraren neurriak ez dira nahikoak.

    Biodigestio-prozesua itxitako 2 tanga handitan egiten da, bakoitza 8.300 m3 tamainakoa.
    Plantak, aurreko eta ondorengo prozesuetarako tanke txikiagoez gain, beste batzuk erebaditu. Instalazio horiek 2010ean eraiki ziren, eta ordutik ez dute ia aldaketarik jaso, jatorrizko tamainari eutsiz, eta, beraz, hondakinak tratatzeko ahalmenari eutsiz.

    Hala ere, ikusi dugunez, makrogranjak dituen behi kopuruak gora egin du denbora aurrera
    egin ahala: hasierako 3.000 behi heldu izatetik, gehi txahalak eta beste animalia batzuk,
    gaur egun baimenduta dauden 7.000 baino gehiagorarte. Horren ondorioz,
    biometanizazioan tratatutako hondakinen kopuruak ere gora egin du, eta gehiago
    handituko dela aurreikusten da. Eta hori guztia instalazioen tamaina handitu gabe.
    Itxurazko ezintasun hori lortzeko, aukera bakarra da hondakinek bi andeletan ematen
    duten denbora murriztea, eta, beraz, biogasaren ekoizpena ere murriztuko da sartutako
    hondakin kopuruagatik, bai eta horien higienizazioa ere. Horrela, hondakinak balorizatzeko
    instalazioa zena, neurri handi batean, ez da baliozkoa, biogasaren ekoizpena murrizten
    baita, 7. alegazioan adierazten den bezala.

    Proiektuan masa-balantzerako erakutsitako kalkuluak akatsez beteta daude eta
    araztegiaren beraren tamaina ez da nahikoa.


    Proiektu berriak gehitu nahi duen azken hondakina (digestatoa) arazteko prozesuak ere
    edukiera-arazoak izango lituzke, jendaurrean jarritako proiektuaren arabera egiten bada.
    Proiektuaren dokumentuan jasotako masa-balantzea akatsez beteta dago, eta proiektua
    egiterakoan jarritako interes eskasa erakusten du. Gainera, araztegia, baimendutakoa
    baino hondakin kopuru txikiagorako dimentsionatu da, beti ere inolako segurtasun-
    marjinarik gorde gabe. Arazketa-prozesu honen azken produktua biltegiratuko litzatekeen
    putzuetan ere, ez dago segurtasunerako tarterik, hau da, ureztatzeko balioko duen
    ustezko ur araztua (8. alegazioa).

    Enpresak ez du makrogranja eta araztegia mantentzeko behar den ur kopurua
    ateratzeko baimenik.


    Azkenik, garrantzitsua da produkzio-katearen beste muturra ere aztertzea. Izan ere,
    halako hondakin likido kantitate handia sortzeko, makrogranja edateko urez hornitzea
    beharrezkoa da, behiei edaten emateko eta beste prozesu batzuetarako. Aragoi ibaiaren
    alubialetik ateratzen dute ura, nahiz eta enpresek 2021era arte ez dute baimenik izan ura
    atera ahal izateko. 2021ean Ebroko Konfederazio Hidrografikoak 3.450 behirentzako
    behar den ur emakida eman zuen. Kontuan izan behar da 2019an makrogranjak 7.373
    behi eta txahalen artean zituela, beraz, ondoriozta daiteke makrogranjak oraindik ez duela
    kontzesiorik dituen behi guztiak urez hornitzeko, eta horrek beste zehapen-kasu bat ekarri
    beharko luke (11. alegazioa).
  2. Mindak arazteko proiektua eta horrek sortuko lituzkeen arazoak.
    Ikusi dugunez, makrogranjan egiten diren prozesuen ondorioz hondakin organiko likido
    ugari sortzen dira, ganaduaren gorozkien eta garbiketa- eta kudeaketa-prozesuetatik
    eratorriak (minda izenez ezagutzen direnak). Hondakin horiek, kanpoko beste batzuekin
    batera, biometanizazioa izeneko prozesu batean eraldatzen dira, eta, horren ondorioz,
    hondakin likidoen antzeko kopurua sortzen da baino orain digestato izenekoa, orain arte
    lan-eremuetan isurtzen zirenak. Enpresek digestato hori arazteko proiektua dute, eta
    horrela araztutako ura, gertuko laboreak ureztatzeko erabiliko da (ustez ur garbiko
    emaria).Ez dago frogatuta planteatutako prozesuaren eraginkortasuna; prozesu hori lortzea
    zaila da, eta arriskutsua izan daiteke. Hori dela eta, horrelako instalazioak ez
    eraikitzea gomendatzen da, eta batzuetan debekatuta daude etxalde berrietarako.
    Horretarako jarraitu beharreko prozesua oso konplexua da, eta hiriko hondakin-uren
    araztegi batean gertatzen denaren antzekoa izan liteke. Baina alde handiarekin, kasu
    honetan tratatu beharreko hondakinen karga kutsatzailea hondakin-uren araztegietara
    iristen dena baino askoz handiagoa da. Prozesua mindetan dagoen nitrogeno-karga
    murriztean oinarritzen da, eta, horretarako, elementu horren kantitate handi bat bereizi
    behar izango du, araztegi konbentzional batek egiten duena baino askoz ere handiagoa.
    Gainera, proiektu honek bi prozedura desberdinen konbinazioa burutzea proposatzen du,
    orain arte funtzionatzen duenik ez bada frogatu ere.
    Baina ez da lortzen zaila eta garestia den prozesu bat bakarrik, prozesu hau arriskutsua
    ere bada, izan ere, nitrogeno oxidoen kopuru handi bat ezabatzea ere beharrezkoa da,
    Klima-aldaketari CO2 baino 300 aldiz ekarpen handiagoa egiten diotenak. Horregatik,
    horrelako instalazioak ez eraikitzea gomendatzen da, eta batzuetan debekatuta daude
    etxalde berrietarako (4. eta 1. alegazioak).
    Horrelako instalazio batean espero daitezkeen arazoen adibide bat 6. alegazioan
    adierazitakoa da. Bertan, araztegian tratatutako urak berriro zirkulatzeko aukera
    eztabaidatzen da. Hau gertatuko litzateke arazketa-prozesutik ateratzen den urak
    ureztatzeko urtzat hartzeko behar diren kalitate-parametroak ez balute, eta ziurrenik hau
    sarritan gertatuko da, azaldu diren arazketa-prozesuaren mugak direla-eta. Kasu hauetan,
    ur horiek berriro ere arazketa-prozesu osoan zehar birzirkulatzea aurreikusten du
    proiektuak. Hala ere, gogoratu behar da instalazioa ez dela behar bezala dimentsionatu,
    eta, beraz, ez litzatekeela birzirkulazio hori egiteko gai izango; beraz, litekeena da prozesu
    hori inoiz egiterik ez izatea.
  3. Prozesu horren guztiaren ondorioz sortutako “produktuak”: ongarriak, ureztatzeko ura eta simaurrak
    Kontuan hartu behar da, halaber, deskribatutako arazketa-prozesu problematikoaren
    ondoren hainbat produktu lortuko liratekeela: ureztatzeko ura, hondakin solido organikoak
    (simaurrak) eta amonio-sulfatoa (ongarri kimikoa). Kontsultatu ahal izan dugun
    proiektuaren dokumentazioaren arabera, simaurraern eta ongarri kimikoaren azken
    helburua ongarri gisa saltzea izango litzateke. Hala ere, kontuan hartu behar da ezen,
    prozesu osoaren sarrerako produktuak behi-aziendaren minda direnez eta kanpoko
    hondakinen ausazko nahasketa aldakorra denez, azken produktu horiei ezin zaiela
    konposizioa bermatu, eta, beraz, oso zaila dela saltzeko baimena ematea (5. alegazioa).

    Ez dago bermerik ateratako ura ureztatzeko egokia dela ziurtatzeko.

    Prozesu hauen ondorioz lortuko litzatekeen produktu garrantzitsuenari dagokionez,
    ureztatzeko ura hain zuzen, harrigarria da proiektuan dagoen haren kalitateari buruzko
    informazio falta. Aurkeztutako parametroak egokiak dira ibilgu publikoan isurtzeko, baina
    ez dira egokiak ureztatzeko ur gisa baloratzeko. Horretarako, uraren parametroak eta
    ureztatuko diren lurzoruen parametroak adierazi beharko lirateke, ur hori bateragarria den
    ikusteko. Adibidez, arazotsua da berez gaziak diren lurrak ureztatzea, gatz asko duten
    urekin, araztutako uren kasuan bezala. Eta hori bereziki larria da ureztatu nahi den
    eremuan, Bardeetan hain zuzen, gazitasun-arazoak dituzten lurzoruak baitira, eta horrek
    arazoak areagotu eta erabilezin utz ditzakeelako (9. alegazioa).Enpresek nekez aplika daitezkeen hondakin solidoak kentzeko moduak aurreikusten dituzte.

    Azkenik, prozesu horien bukaerako produktua hondakin solido guztiak izango lirateke,
    modu bateratuan simaur gisa tratatzen direnak eta lan-eremuak ongarritzeko erabiltzen
    direnak. Hori kudeatzeko, ezinbestekoa da simaurtegi-plan bat aurkeztea. Oraingo
    honetan ez da dokumentu hori aurkeztu, eta berritu egin beharko dela baino ez da
    aipatzen. Kontuan izan behar da materia horiek zabalduko diren lursail gehienak nitratoen
    kutsadurarekiko kalteberak diren zonetan daudela; beraz, ongarrien aplikazioen kontrol
    zorrotza egin behar da. Beste lursail batzuk KBE eremuetan daude eta beste babes-figura
    batzuk dituzte; beraz, baztertu egin beharko dira. Hala ere, zenbait etxalderen aplikazioak
    gainjartzen dituzten finken adibideak aurkitzen ditugu, eta, beraz, gehiegizko ongarritzea
    gertatzeko arriskua dago (2. alegazioa).
  4. Beste gai batzuk.
    Gaur egun, bi enpresen jarduerari lotuta, ingurumen-kalteak eragiten dituzten
    irregulartasunak daude, eta horiek administrazioaren esku-hartzea behar dute
    baimen berriak eman aurretik.

    Amaitzeko, alegazioek bi enpresa filialen funtzionamenduaren beste faktore batzuk ere
    kontuan hartzen dituzte, enpresa horiek inguruan sortzen dituzten ingurumen- eta gizarte-
    arazoak areagotzen baitituzte. Horrela, adibidez, behitegiaren instalazioetatik gertu putzu
    bat aurkitzen da. Haren funtzioari buruzko azalpenik ez da inoiz eman, eta zalantzan
    jartzen dugu hura eraikitzeko behar diren baimenak ote dauden (3. alegazioa).
    Antzeko kasua da instalazio horiek guztiek sortzen duten trafikoagatik dauden arazoak,
  5. alegazioan adierazten den bezala. Orain arte, enpresek hainbat landa-bide erabili
    dituzte hornikuntzarako eta beren produktuen irteerarako, baina oso ugaria den kamioi
    astunen trafikoak erabiltzen du. Eta aurreikusi daiteke behitegia zabaltzeak are gehiago
    handituko duela zirkulazio hori. Horrek arazoak sortzen ditu nekazaritzako lanabesen
    zirkulazioan eta ganadua igarotzean, batez ere kontuan hartuta enpresek erabiltzen duten
    bideetako bat abelbide bati dagokiona dela.

    Kamioiak abiadura handian pasatzeak, trafiko-istripuak eragin ditu hainbatetan,
    etengabeko hauts jarioarengatik kutsadura dakar eta bide ertzetan landare-espezieak
    desagertzen dira. Arazo horien ondorioz, inguruko eguzki-parkeen errendimendua
    gutxitzeagatik salaketak jarri dira, eta bide publikoen narriaduragatik enpresei gutxienez
    arau-hauste-espediente bat ireki zaie.
  6. Ondorioak.
    Aurreko testu osoan ikus daitekeenez, Caparrosoren makrogranja ingurumen eta gizarte
    arazo larriak sortzen ari da orain arte. Arazo horietako batzuk konpontzeko, enpresek
    araztegi bat instalatzea proposatu dute sortutako hondakin likido kantitate handi hori
    eraldatzeko eta ureztatzeko ur bihurtzeko. Baina, proposamena zehatz-mehatz aztertu
    ondoren, uste dugu araztegiak ez duela funtzionatuko proiektuan adierazten den bezala.
    Galdetu ditugun gaian aditu teknikoak diren pertsona guztiek ondorioztatu dute
    proiektatutakoa bezalako instalazio batek ez duela digestioan dauden konposatu
    ongarrien karga kutsatzailea murrizteko gaitasunik. Aitzitik, uste da horrela diseinatutako
    instalazioak arazo operatibo larriak eta kostu ekonomiko handiak izango dituela. Horrenondorioz, beldur gara instalazio horrek “espedientea lortzea” edo “egiten dugunarena
    egitea” izango ote den eta horrela Nafarroako Gobernuak baimena eman dezan nitrogeno
    kontzentrazio handiko hondakin zelaiak ureztatzeko, eta horrek, ziurrenik, ingurumen-
    arazo larriak sortzen jarraituko du lurzoruetan, akuiferoetan eta ur-ibilguetan.
    Horregatik guztiagatik, aurkeztu ditugun alegazioak amaitzeko, Nafarroako Gobernuari
    eskaera egiten diogu dokumentua sakon azter dezan, Odieta Haraneko eta HTNko
    trikiñuela berri honen arazoez jabetu dadin eta baimenik eman ez diezaion.

    Nafarroan, 2022ko maiatzaren 16an.


    Makrogranjen aurkako Nafarroa plataforma.